In 2012 verscheen van zijn hand het managementboek Denken als een Generaal. Sindsdien schrijft hij factionverhalen die dicht tegen de werkelijkheid aan schuren.

Hoe pleeg je een legendarische moordaanslag?

Deel 3 - Margaret Thatcher

FLABBER27 SEP 2018 – 15:15

Een bomaanslag, een regen aan kogels of gewoon een enkel gericht schot, wat is de beste manier om een politiek leider uit de weg te ruimen? Geschiedenisconnaisseur Michiel Janzen is terug met vier artikelen over historische moordaanslagen. Vandaag deel 3: een afrekening voor de IJzeren Dame.

“Crime is crime is crime. It is not political.” — M. Thatcher

De geschiedenis van Ierland wordt gekenmerkt door een strijd over geloof en zelfbeschikkingsrecht: de Ierse katholieke bevolking versus de Engelse protestantse bezettingsmacht. In 1171 zet het leger van de Engelse koning Henry II voor het eerst voet aan wal in het zuiden van Ierland. Ze gaan nooit meer weg. Zeven eeuwen lang maakt een kleine Britse elite de dienst uit bij hun buren, een volk dat voornamelijk uit arme aardappelboeren bestaat.

Vanaf 1845 mislukt driemaal achter elkaar de aardappeloogst in Ierland. Wat volgt is massale hongersnood (The Great Famine) of gedwongen emigratie naar Amerika. Met de oprichting van Sinn Féin in 1905 wordt de eerste stap naar onafhankelijkheid gezet. In 1912 lijkt zelfbestuur (met uitzondering van Noord-Ierland) dichtbij maar de Britten stellen de beslissing uit omdat de Eerste Wereldoorlog hun aandacht opeist. De Irish Republican Brotherhood wil niet langer wachten. Voor hen is de oorlog een uitgelezen kans om onafhankelijkheid af te dwingen.

De Duitsers zijn in 1915 maar wat bereid om hen van wapens te voorzien. Een rebellie in het Britse Rijk leidt hun aandacht af van de strijd op het vasteland van Europa. Op paasmaandag 24 april 1916 bezetten 1500 man van de IRB het postkantoor en andere overheidsgebouwen in Dublin. Ze laten de Union Jack – de Britse vlag – zakken en hijsen de Ierse driekleur.

De Britten reageren furieus. Wat volgt is een belegering van het postkantoor die zes dagen duurt en aan IRB zijde 64 rebellen en aan Britse kant 135 militairen het leven kost. De zware wapens en het overtal van de Britten geven de doorslag. De vijftien rebellenleiders worden gearresteerd. Was het daarbij gebleven dan hadden de Britten de Ierse onafhankelijkheid nog decennialang kunnen blijven uitstellen. Ze besluiten de vijftien mannen te executeren en maken daarmee een kapitale fout. De stemming in Ierland slaat om in het voordeel van Sinn Féin.

uit de film ‘Michael Collins’ (1997)

In 1918 wint Sinn Féin de verkiezingen en twee jaar later is de Ierse Vrijstaat een feit. Alleen Noord-Ierland blijft in Britse handen. De Irish Republican Brotherhood wordt omgedoopt in Irish Republican Army – haar enige doel is de Engelsen uit Noord-Ierland jagen.

Het eens zo machtige Britse Rijk is na de Tweede Wereldoorlog praktisch failliet. De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie zijn de nieuwe supermachten. Duitsland en Japan, de twee verliezers wiens industrie volledig in puin ligt, beginnen aan een inhaalslag. Dankzij de Marshallhulp wordt in Duitsland het Wirtschaftswunder gerealiseerd. Japanners zijn goed in techniek en wetenschap en bezitten een ijzeren arbeidsethos. Tegen 1970 stromen in beiden landen de auto’s en huishoudelijke apparaten van de lopende band.

Hoe anders is de situatie in Engeland waar verouderde fabrieken, sociale achterstanden en stakingen de economische vooruitgang belemmeren. Het land was een voorloper tijdens de industriële revolutie. De wet van de remmende voorsprong heeft zijn tol geëist. Eind jaren ’70 is Groot-Brittannië de zwakste partner van de G7 – de zeven vooraanstaande industriële landen ter wereld.

Op 4 mei 1979 wordt Margaret Thatcher tot Prime Minister gekozen. Ze is vastberaden om Groot-Brittannië internationaal weer op de kaart te zetten. En om dat te bereiken moeten er offers worden gebracht. De 64-jarige roodharige Thatcher is de dochter van een kruidenier. Ze heeft geleerd dat de kost voor de baat uitgaat.

Na haar studie scheikunde aan de universiteit van Oxford, is ze laborant en wordt in 1949 – net niet – gekozen in het lokale gemeentebestuur. Hoewel een valse start, heeft ze de smaak van de politiek te pakken. Na de geboorte van haar tweeling Carol en Mark, wijdt ze zich aan het gezinsleven.


In 1959 wordt ze gekozen als parlementslid voor de Conservative Party in het Lagerhuis. Het is de start van een politieke carrière die haar tot de eerste vrouwelijke regeringsleider van Europa maakt.

Aan Thatcher de taak om de economie uit het slop te trekken. Dat doet ze door impopulaire maatregelen door te voeren. Ze brengt de inflatie tot een halt, privatiseert staatsondernemingen en trotseert de vakbonden die met nationale stakingen dreigen. Het zijn de Sovjets die haar ‘The Iron Lady’ noemen vanwege haar harde opstelling tegenover het Warschaupact.

Tijdens de recessie van de jaren ’80 doet ze haar bijnaam eer aan. Ze weigert compromissen te sluiten. Haar voornemen om de vele verliesgevende kolenmijnen te sluiten leidt tot een maandenlange mijnbouwstaking. Overal in het land lopen demonstraties uit op gewelddadige betogingen. Thatcher bindt niet in. De mijnen gaan dicht.

De Argentijnse junta zit sinds 1976 in het zadel. Generaal Galtieri probeert met een internationaal succes de aandacht van de binnenlandse problemen af te leiden. Op 2 april 1982 bezet het Argentijnse leger met een amfibische landing de Falkland-eilanden.

Deze piepkleine eilandengroep voor de Argentijnse kust zijn Brits grondbezit sinds 1841 maar Argentinië beschouwt de ‘Islas Malvinas’ als haar rechtmatig eigendom. Daarbij vermoedt de junta dat Groot-Brittannië geen oorlog zal riskeren voor een paar rotsen op 20.000 kilometer afstand. Ze vergissen zich. Thatcher mobiliseert direct een task force bestaande uit 127 schepen, waaronder twee vliegdekschepen en een nucleaire onderzeeër.

Ondanks de logistieke achterstand deelt de Royal Navy de eerste dreun uit. De Conqueror torpedeert de bejaarde Argentijnse kruiser Belgrano.

De Argentijnen trekken direct al hun schepen terug voor de kust. Ze gokken op hun luchtmacht die over moderne Super-Étendards kan beschikken. Deze in Frankrijk gebouwde aanvalsjet is uitgerust met Exocet-raketten. Een Brits fregat, twee torpedojagers en een containerschip met daarop tien helikopters worden door Exocets geraakt en zinken. Ondertussen hebben de Britten hun invasiemacht van 4.000 man aan land gezet. Deze goed getrainde commando’s moeten het opnemen tegen 12.000 Argentijnse militairen, waarvan het merendeel onervaren dienstplichtigen. De Britse SAS (Special Air Service) en SBS (Special Boat Service)-troepen verplaatsen zich ’s nachts en heroveren na 74 dagen de Falklands. Bij de Britten vallen 251 slachtoffers, bij de Argentijnen drie keer zoveel. De nederlaag betekent de val van de junta onder Galtieri. Thatcher maakt handig gebruik van dit succes en wordt in 1983 herkozen als Prime Minister. De Argentijnse pers noemt de oorlog “een strijd tussen twee kaalkoppen om een kam.”

Een oorlog gewonnen, de mijnstaking gebroken en de economie opgestart; begin jaren ’80 plukt Thatcher eindelijk de vruchten van haar beleid. Toch blijft er een hoofdpijndossier over dat maar niet wil verdwijnen en dat is de IRA. In de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog zijn er intensieve contacten tussen de IRA en de Nazi’s. Er worden zelfs plannen gemaakt voor een Duitse invasie van Noord-Ierland. Zover komt het niet maar het blijft onrustig. Omdat de protestmarsen van katholieken steeds vaker uitlopen op een bloedig treffen tussen politie en demonstranten besluit Londen in 1969 het Britse leger in te zetten. Het is olie op het vuur.

Dat jaar valt de IRA uiteen in de Official IRA, die marxistisch van aard is en verbonden aan Sinn Féin, en er is de Provisional IRA die een meer gewelddadige koers voorstaat. Op 30 januari 1972 (‘Bloody Sunday’) schieten Britse soldaten met scherp op vreedzame demonstranten in Derry, Noord-Ierland. Er vallen dertien doden.

De IRA slaat terug op 21 juli 1972 (‘Bloody Friday’) door 19 bommen in Belfast te laten ontploffen.

De balans staat eind van dat jaar op 1300 bommen en 100 gedode Britse soldaten. In 1975 sluit de IRA (Official en Provisional) een wapenstilstand met de Britse regering in de hoop dat de Britten Noord-Ierland zullen opgegeven. Wanneer de IRA ontdekt dat die hoop ijdel is, gaan ze weer over tot gewelddadige aanslagen. De jaren 1971 tot en 2000 zijn in bloed geschreven met bomaanslagen in Noord-Ierland, Engeland en vooral Londen.

Op 22 maart 1979 wordt de Britse ambassadeur Richard Sykes en zijn assistent in Den Haag door een IRA-terrorist vermoord. De kogelgaten in de zijruit van de Rolls-Royce van Sykes.

Op 27 augustus 1979 explodeert er een bom aan boord van de vissersboot van Lord Mountbatten, een neef van Koningin Elizabeth. Behalve Mountbatten komen zijn kleinzoon en nog twee opvarenden om het leven. De IRA claimt de aanslag.

Een groep van tien gedetineerde IRA-leden besluit om vanaf 1 maart 1981 in hongerstaking te gaan. Elke twee weken sluit zich iemand bij de staking aan, zo hopen ze maximale media-aandacht te verkrijgen. De aanleiding vormt het hen ontzeggen van de special category status, waardoor ze als krijgsgevangenen worden beschouwd. De Britse regering ziet de bommenleggers als ordinaire criminelen. De bekendste hongerstaker is Bobby Sands. Zijn standpunt is: we vechten niet tegen de Britse politie, maar tegen het Britse leger en daarom hebben we het recht om met de politieke status van krijgsgevangenen te worden behandeld.

Sands wordt een maand later in het Britse parlement gekozen. Hij is nu een politieke gevangene maar Thatcher geeft niet toe. “We zijn niet bereid om een special category status te overwegen voor mensen die een straf uitzitten voor misdaad. Crime is crime is crime. It is not political.”

Bobby Sands sterft na 66 dagen hongerstaking. Bij zijn begrafenis zijn 100.000 mensen aanwezig. Tussen 12 mei en 2 augustus 1981 sterven de overige negen hongerstakers. Voor de Ieren is Margaret Thatcher de verpersoonlijking van het kwaad. Een IJzeren Dame die geen oog heeft voor het leed dat de Ieren eeuwenlang is aangedaan. De IRA zweert de dood van de hongerstakers te wreken. Er worden in de maanden daarna bomaanslagen gepleegd in Hyde park, Regent’s Park en vlak naast warenhuis Harrods.

Patrick Magee sluit zich in 1971 bij de IRA aan. De 20-jarige Magee is in Belfast geboren, heeft enige jaren in Engeland gewoond maar keert terug in Belfast wanneer ‘The Troubles’ – de strijd in Noord-Ierland – weer oplaait. Van 1973 tot 1975 zit hij in de gevangenis en daarna verhuist hij naar Nederland. Het wordt hem te heet onder de voeten wanneer Groot-Brittannië om zijn uitlevering vraagt. Magee vlucht naar Dublin. Na de dood van Bobby Sands en de andere IRA-gevangenen, staat Magee bekend als bommenexpert.

Op 14 september 1984 boekt ene Roy Walsh een kamer met uitzicht op zee in The Grand Hotel in Brighton, Zuid-Engeland. Walsh en een kamergenoot blijven drie dagen, daarna vertrekken ze weer.

Drie weken later wordt in The Grand de jaarlijkse bijeenkomst van de Conservatieven – de partij van Thatcher – gehouden. Op 12 oktober, om 02:54 uur ’s nachts, werkt Thatcher met haar tekstschrijver aan haar slotspeech. Ze schrikken op van een zware explosie. Het halve plafond komt omlaag zetten en het stof dwarrelt neer. Thatcher en haar man zijn ongedeerd en worden direct geëvacueerd.

Er vallen vijf doden en 38 gewonden. Door de explosie is een schoorsteen door het pand omlaag gezakt. Er zit een enorm gapend gat in de gevel van The Grand. Thatcher is geschrokken maar herpakt zich direct. Haar speech is niet verloren gegaan. De volgende ochtend geeft ze voor een uitzinnige menigte een vlammend betoog tegen terrorisme.

De politie voert een intensief sporenonderzoek uit. De explosie is terug te leiden tot de badkamer van kamer 629. Ze lopen alle boekingen na en kunnen iedereen traceren behalve Roy Walsh. Zijn vingerafdrukken staan nog op het inschrijvingsformulier maar Walsh is verder onvindbaar. Hij heeft een vals adres opgegeven. De enige ‘Roy Walsh’ in Groot-Brittannië is een IRA-lid die een gevangenisstraf van 20 jaar uitzit vanwege een bomaanslag in Londen. Toch heeft de Britse politie een mazzeltje. De vingerafdrukken komen overeen met die van Patrick Magee, toen hij jaren terug opgepakt was voor een winkeldiefstal. Acht maanden later wordt Magee in Glasgow door een ‘pizzabezorgers-actie’ van de politie gearresteerd. Hij wordt veroordeeld tot acht maal levenslang.

Een reconstructie toont aan dat Magee de bom ingenieus ingebouwd heeft onder het bad van kamer 629. Het tijdmechanisme is zeer nauwkeurig afgesteld maar de hoeveelheid explosieven is veel te weinig.

De IRA verklaart ijskoud na de mislukte aanslag: “Today we were unlucky. But remember, we only have to be lucky once…you will have to be lucky always.” Thatcher staat nadien onder strenge beveiliging. Zelfs bij binnenlandse helikoptervluchten wordt geen risico genomen – de IRA heeft RPG’s van de Libische leider Muammar Khadaffi ontvangen – en wordt er in onregelmatige lijn gevlogen.

Margaret Thatcher wordt in 1987 voor de tweede maal als Prime Minister herkozen. Dankzij haar goede verstandhouding met de Amerikaanse president Ronald Reagan, steunt ze hem in de beslissing om het Libië van Khadaffi te bombarderen vanwege het faciliteren van terroristische aanslagen. Thatcher weet Reagan ervan te overtuigen om ontwapenings-onderhandelingen te voeren met Sovjet-Unie leider Michael Gorbatsjov. In 1989 valt de Muur en twee jaar de Sovjet-Unie.

In 1990 ondervindt ze veel weerstand binnen haar partij als ze de Poll Tax invoert – een impopulaire belasting waarbij iedereen, rijk en arm, hetzelfde vaste bedrag moet aftikken. Wanneer partijleden aan haar stoelpoten zagen en zich als nieuwe leider van de Conservatieven presenteren, overtuigt haar man Denis haar dat haar tijd is gekomen. Ze treedt vrijwillig terug.

Thatcher vocht gedurende haar regeringsperiode niet alleen een politieke strijd, ze nam het ook op tegen de vakbonden, de Argentijnen, de Sovjets en de IRA. Haar bijnaam The Iron Lady maakte ze meer dan waar. “One’s life must matter!’ aldus de voormalige Prime Minister. Ze sterft, tien jaar na haar echtgenoot Denis, in 2013.

Na drie decennia van bomaanslagen en honderden burgerslachtoffers keert de publieke opinie zich tegen het geweld van de IRA. Het leidt tot het Goede Vrijdag-akkoord van 1998. De Britse regering, de protestanten en katholieken streven sindsdien naar een vreedzame oplossing van het Noord-Ierse vraagstuk. The Troubles hebben aan ruim 3500 mensen het leven gekost. Enkele afsplitsingen (Real IRA en New IRA) van de IRA gebruiken incidenteel geweld om hun aanwezigheid te doen gelden. Voor de meeste Ieren blijft het streven naar één zelfstandig Ierland een vooruitzicht dat ze omschrijven als “Tiocfaidh ár lá.” – Onze dag komt nog.

Naar aanleiding van het Goede Vrijdag-akkoord wordt Magee in 1999 vrijgelaten. Zijn alias van Roy Walsh was uit bewondering voor de IRA-bommenlegger gekozen.

lannooUITG
Logo-GivingBrandsEnergy-RGB